Cẩm nang còn đó

Nước ta ở xứ nóng, lại vốn nghèo, nền văn minh lúa nước lấy nông,thôn làm cơ bản, đủ ăn đã là giỏi lắm, nên ốm .đau, bệnh tật là nỗi lo thường xuyên, nỗi lo truyền kịếp nỗi lo chết người. Trước hết phải bảo nhau sống sạch : “Nhà sạch thì mát, bát sạch ngon cơm’. Có sạch mớị thoải mái, có thoải mái mới ít bệnh tật, mới mát mẻ trong khí hậu gay gắt.

Tại sao trẻ em sinh ra hay sài hay đẹn hay ‘cam*, bụng ỏng đít mòn ? Người lớn thì cảm nhập tầm”, nhũng *hậu sản mòn”, những “ngã nước’, những *bệnh kinh niên’, đến khuynh giạ bại sản… lâu : Không ốm không đau làm giàu mấy chốc nó đeo đẳng ám ảnh con người lam lũ suốt một đời lúc nào cũng là ‘hàn vi’, vì vậy mà ‘có bệnh thì vái tứ phương.. Cái tứ ấy mới hành hạ con người làm sao? Nếu may thì ‘gặp thầy gặp thuốc?, còn chẳng may thì gặp phải thuốc giả thầy giả tệ hại hơn đau đớn hơn nữa là “tiền mất tật mang*…

Khi ‘nhà nghèo bệnh trọng đã rau cháo cầm hơi mà của cải vẫn đội nón ra đi để ,thuốc thang cho người bệnh. Người khỏe đã khổ sở, người ốm càng đau đớn vì xót thương con cháu bởi con cháu cứ ‘còn nước còn có khí tát đến cùng đến kiệt mà vẫn đành ôm hận.

Có một điều hay nhưng cũng là dở. Dân ta, vốn thương người, thấy ai ốm không đành tâm, rất vô tư, cứ mách ngay : nên uống thuốc này thuốc kia, tìm đến thày này lang nọ… không cần biết hiệu quả ra sao, cứ thấy người bệnh trong cùng hoàn cảnh là mách thôi. Có người may mà khỏi, nhưng cũng không ít người vì cả tin, nghe theo, mà bệnh biến chứng nặng thêm. Hay đấy mà dở đấy là thế.

Trước cách mạng tháng Tám, trường Thuốc Đông dương mỗi năm cho ra trường vài ba bác sĩ, các thầy thuốc này lại chỉ ở thành phố lớn, cả một vùng mênh mông nông thôn, chỉ biết dựa vào những thày lang (lựơng y, đọc chệch và rút gọn thầy lang) có người rất giỏi, nhưng thiếu gì lang băm, lang vườn.

May nhiều thể kỷ qua, chúng ta từng có những thầy thuốc giỏi, có học, có tâm. Gặp thời thì ra làm quán, thất thế về làm thầy thuốc Hải Thượng Lãn ông, cụ Phó bảng Nguyễn Sinh sắc… là những người như thế Những nhân cách cao thượng ấy theo con đường đạo lý ‘cứu một ngựời-phúc đằng hà sa”.

Y học hiện đại chỉ ra nhiều loại bệnh : nào suy dinh dưỡng (xưa cứ gọi là sài mòn), nào giun sán (bụng ỏng đít mòn), viêm gan viêm lá lách (xưa gọi chung là báng rồi đau ruột thừa, loét hành tá tràng (đau bụng kinh niên), cho đèn tai biên mạch máu não, nhồi máu cơ tim, thậm chi các loại ung thư v.v… để điều trị. Thầy thuốc ngày nay cũng đông đảo. Hệ thống y tế đã về tới nông thôn (nhưng, nói cho đung, mới chi là hình thức hơn là thực chất), nông thộn vẫn thiếu thầy thuốc giỏi, và từ ngày có bảo hiếm y tế và trả một phần viện phí, người nghèo càng vất vả hơn mỗi khi lâm bệnh.,

Một xã hội, có sự chênh lệch về mức sống, là binh thường. Nếu đa số người nghèo lo lắng khi bệnh tật, thì có kẻ tự mua bệnh vào mình vì ăn chơi quá đáng. Nhà giàu đâu có lo đau ốm, nên khi mắc bệnh thì: Nhà giầu đứt tay bằng ăn mày xổ ruột. Nói cho công bằng, còn có kẻ vô lương tâm diễn ra cảnh

Con lành con ở cùng bà

Vắng mình sốt mấy, con ra ngoài đường

những kẻ như thế chẳng khác nào những tên ưa nịnh, chỉ thích được khen đủ lời khen giả dối, còn nói thẳng thì hẳn đâu có ưa. Vì vậy mà ‘thuốc đắng dã tật, nói thật mất lòng’ vẫn còn nhiều lắm.

Nay có nhà hộ sinh, có đủ phương tiện, xưa, bà mụ vứờn, bà đỡ cắt rốn bằng thanh nứa là chủ yếu. Ngườí sản phụ kề bên cái chết là đương nhiên, nên *Người chửa cửa mả”, nên . đàn ông vượt biển có chúng có bạn, đàn bà vượt cạn chỉ có một mình’, đầy sóng gió, nguy hiểm, không ít, người chết vì sinh nở. Có ba thứ ghê gớm có thể sánh với nhau, đó là : Đau đẻ, ngứa ghẻ, đòn ghen’. Ai qua câụ mới hay, nó dữ dội như thế nào, ác liệt như thế nào ?

Nay có phương châm ‘Phòng bệnh là chính*, có thể nhắc đến câu tục ngữ nói về .những ai không biết phòng bệnh tự coi thường sức khỏe của mình, chẳng hạn : Tiết canh, lòng lợn ,là thứ độc, Ặn tiết canh quả là, vô cùng nguy hiểm, lòng non nếu không được chế biến cấn thận cũng rất dễ mang bệnh, và các cụ dạy rằng :

Vợ đẹp càng tổ đau lưng

Trà ngon quyến giọng, thuốc ngon quyện đờm nên sinh hoạt quá độ cũng là tự rước lấy bệnh trong câu:.

Thứ nhất phạm phòng, thứ nhì lòng lợn _ Ngay Hồ Xuân Hương cũng còn phải làm thơ rằng : ‘Xâu mấu thì kiêng miếng đinh chung, ta hiểu bà thi sĩ này khuyên chị em nên thế nào rồi, cũng như câu dân gian : ‘Thích ăn ngon, chồng con trả ngườị’.

Miếng ăn quá khâu thành tàn, miếng ăn là miếng nhục và cái gi cũng thế, quá độ đều nguy hiểm, mà phạm phòng kia là một, và con đàn con đống, con thì quặt quẹo, mẹ thì hậu sản mòn… nheo nhóc cà nhà. Phóng túng quá, phóng đãng nữa, đều là sự quá độ ấy, kể cả một lời nói ra, nên mới có lời khuyên : ‘Bệnh từ mồm, vào, họa từ mồm ra . . Nói cho sướng miệng, cũng như ăn cho sướng mồm, đều nguy hiểm, tùy trường hợp mà áp khác nhau, bởi sảy chân còn đỡ chứ sảy miệng thì ….cho nên bảng nhôm Lê Quý Độn đã phải viết trong tập Kiến Văn tiểu lục rằng : ‘Giữ miệng như giữ thành.”

Nhưng, nay đã có cả một Bộ lớn trông coi quản lý về sức khỏe chữa bệnh thuốc thang cho dân (xưa triềụ đình chỉ có 6 bộ). Đã có rất nhiều điều hay, nhiều bệnh hiểm nghèo được chữa khỏi, nhiều người được cứu sống, nhưng cũng chưa hết chỗ này lúc khác có những điều dở, điềú chưa tốt đẹp. Chỉ mong sao, câu châm ngôn của người xưa để lại, đầy tính nhân đạo, đầy vẻ thương yêu : Lương y như từ mẩu” được thực hiện và phát huy.

SK và ĐS năm 1996

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *